Poka Yoke là gì ? Công cụ chống sai lỗi trong Sản xuất

Một trong những công cụ phòng chống sai lỗi trong sản xuất chính là Poka Yoke. Được phát triển bởi nhà tư vấn quản lý Shigeo Shingo và được xem là sự mở rộng của phương pháp FMEA. Trong bài viết ngày hôm nay diendaniso.com  sẽ cùng bạn đi tìm hiểu về công cụ poka yoke này nhé.

POKA YOKE LÀ GÌ ?

Theo tiếng nhật thì thuật ngữ Poka yoke (ポカヨケ) có nghĩ là phòng ngừa sai lỗi hoặc chống sai lỗi. Ban đầu cha đẻ của Poka yoke là ông Shigeo Shingo đưa ra thuật ngữ này như là một phần của hệ thống quản xuát Toyota. Với mục đích của Poke Yoka chính là loại bỏ đi các khuyết tật sản phẩm bằng cách ngăn ngừa, sửa chữa hoặc cảnh báo một cách kịp thời khi chúng xảy ra.

Poka Yoke được sử dụng phổ biến trong Lean Manufacturing và Toyota Production System (TPS).

LỊCH SỬ HÌNH THÀNH POKA YOKE

Lịch sử hình thành công cụ Poka Yoke này cũng có khá nhiều điều thú vị. Sau chiến tranh thế giới thứ 2 thì đã Shigeo Shingo – một kỹ sư sản xuất và đồng thời cũng là chuyên gia nổi tiếng về quản lý chất lượng đã cho ra đời công cụ này. Cụ thể một số mốc như sau:

Năm 1960, ông Shigeo Shingo đang làm việc tại nhà máy sản xuất Toyota. Ông nhận thấy các lỗi thường sảy ra do sự bất cẩn hoặc nhầm lẫn từ con người. Ông tin rằng cách tốt nhất để ngăn ngừa lỗi đó là thiết kế quy trình và hệ thống sao cho không sảy ra lỗi hoặc chí ít là khó sảy ra. Ông đã có những phương pháp cải tiến để ngăn chặn lỗi sai đó có thể xảy ra.

Đầu năm 1970, Shigeo Shingo đã công bố các tài liệu về ngăn chặn lỗi, bộ tài liệu này có mô tả về các nguyên tắc Poka Yoke.

Sau đó 10 năm, công cụ Poka Yoke đã được áp dụng rộng rãi không chỉ ở những công ty Nhật Bản như Toyota, Honda mà còn được nhiều doanh nghiệp và tập đoàn lớn tích hợp vào quy trình sản xuất của họ để cải thiện chất lượng và hiệu suất.

Cho tới hiện tại, Poka yoke được ứng dụng rộng rãi trong đa dạng lĩnh vực như sản xuất, lắp ráp, sửa chữa vận hành máy móc thiết bị, chế biến thực phẩm, y tế, dịch vụ, đời sống hằng ngày,…

MỤC ĐÍCH CỦA POKA YOKE

Với mục đích của Poka yoke chính là thiết kế quá trình khiến cho chúng có thể phát hiện được những sai sót và có thể sửa chữa một cách tức thời nhằm loại bỏ các khuyết tật ngay tại nguồn. Có thể nói Poka yoke có thể được ứng dụng cho bất cứ vị trí nào hoặc quá trình nào có nguy cơ xảy ra lỗi, trong sản xuất cũng như ngành công nghiệp dịch vụ.

Mục tiêu chính:

• Phòng ngừa lỗi trước khi chúng xảy ra
• Phát hiện lỗi ngay tại nguồn phát sinh để sửa kịp thời

3 LOẠI POKA YOKE PHỔ BIẾN

CHỨC NĂNG CỦA POKA-YOKE

Với công cụ phòng chống sai lỗi Poka-Yoke sẽ có chức năng chính bao gồm:

POKA-YOKE giúp phát hiện các si lỗi và sự cố

Bất kì một quy trình sản xuất nào cũng có những sai sót dẫn đến khuyết tậ sản phẩm. Việc này đôi khi con người không thể kiểm soát hết được. Lúc này công cụ chống sai lỗi sẽ có thể kịp thời phát hiện những sai sót để thông báo cho con người để có biện pháp khắc phục nhanh nhất.

Một khi công cụ này phát hiện lỗi thì hệ thống làm việc sẽ bị ngắt đồng thời báo cho người liên quan. Việc này giúp phát hiện kịp thời các lỗi, sự cố ngăn ngừa các sản phẩm khuyết tật, đồng thời giảm thiểu chi phí hư hỏng để bảo hành.

Poka-Yoke khắc phục lỗi, sự cố

Sau khi các lỗi hoặc sự cố đã được phát hiện thì việc khắc phục các lỗi và sự cố trở nên dễ dàng hơn. Một số hoạt động có thể tự khắc phục lỗi quá trình, như thiết bị tự động chỉnh lỗi và đánh dấu lỗi chính tả.

Poka-Yoke ngăn ngừa các lỗi, sự cố

Công cụ chống sai lỗi Poka Yoke giúp con người kiểm soát quá trình làm việc, khi bất cứ một sai sót nào xảy ra, công cụ ngay lập tức thông báo đến người liên quan, đồng thời dừng ngay hệ thống sản xuất. Nhờ đó các loại sai hỏng sẽ ngay lập tức bị loại bỏ. Các sản phẩm khuyết tật không xuất hiện.

4 MỨC ĐỘ CHỐNG SAI LỖI

• OK – Lỗi được phát hiện sau khi tạo ra nó.
• GOOD – Lỗi đã được phát hiện trong cùng thời điểm được tạo ra.
• BETTER – Lỗi được ngăn chặn cùng thời điểm nó có thể xảy ra.
• BEST – Thiết kế không cho phép bị lỗi xảy ra.

CÁC BƯỚC ÁP DỤNG POKA YOKE TRONG SẢN XUẤT

Bước 1: Hệ thống cần phải xác định rõ các sai lỗi có thể xảy ra ngay cả khi có các hành động phòng ngừa. Việc xem xét lại mỗi bước của quá trình đang làm đồng thời đặt những câu hỏi như: “ trong bước này lỗi nào có khả năng xảy ra nhất và lỗi con người hay do thiết bị”

Bước 2: Quyết định một phương thức phát hiện ra một số lỗi hay sự cố máy móc có thể xảy ra hoặc sắp xảy ra

Bước 3: Xác định và lựa chọn hành động khắc phục phù hợp khi sai lỗi bị phát hiện:

• Kiểm soát: hoạt động nhằm tự khắc phục lỗi quá trình. Ví dụ: như thiết bị tự động chỉnh lỗi hay đánh dấu lỗi chính tả;
• Dừng hệ thống: quá trình hoặc thiết bị ngăn chặn hoặc chấm dứt quá trình khi có lỗi xảy ra. Ví dụ: tính năng tự động ngắt của chiếc bàn là dùng trong gia đình;
• Cảnh báo: Lúc này cần báo động cho những nhân viên có liên quan đến công việc khi có một sai lỗi xảy ra.

Ví dụ: cảnh báo thắt dây an toàn. Trên thực tế, con người thường hay bỏ qua những tín hiệu cảnh báo, vì vậy các công cụ kiểm soát và dừng hệ thống thường được sử dụng.

Việc áp dụng những phương thức phát hiện, tự khắc phục, ngăn chặn/chấm dứt hoặc cảnh báo một vấn đề nào đó đòi hỏi chúng ta phải có thực tế và sáng tạo. Sau đây là một số phương pháp đơn giản nhất nên được sử dụng:

• Đặt mã bằng màu và hình dạng phù hợp với các chất liệu và tài liệu;
• Các biểu tượng và hình tượng để xác định dễ dàng các vật liệu, chi tiết, nguyên công thường bị lẫn lộn;
• Lập các bảng liệt kê công việc, mẫu bảng biểu rõ ràng, các quá trình công việc cập nhật nhất và sơ đồ công việc sẽ giúp ngăn chặn các lỗi xảy ra đối với các sản phẩm.

Ví dụ Bảng phân tích mối liên hệ giữa những khiếm khuyết và sai lỗi của con người

LỢI ÍCH CỦA PHƯƠNG PHÁP POKA YOKE

Trong quá trình sản xuất nhờ áp dụng đúng và đủ phương pháp Poka Yoke mà sẽ giúp đạt được những lợi ích như sau:

• Giúp đưa ra quy trình làm việc đúng ngay từ ban đầu
• Loại bỏ tối đa những sai sót có thể xảy ra do con người và thiết bị
• Giảm thiểu được chi phí quản lý do giảm thiểu được tỷ lệ khuyết tật và sai sót trong tương lai. Lúc này doanh nghiệp của bạn sẽ có thể tiết kiệm được thời gian quản lý và có thể tập trung vào những hoạt động giúp mang lại giá trị cao hơn.
• Phòng ngừa sai lỗi về sản phẩm cũng như quá trình từ đó cải thiện đáng kể chất lượng sản phẩm và giúp giảm thiểu lãng phí do việc làm lại hoặc loại bỏ để các thao tác trở nên đơn giản hơn.

ỨNG DỤNG CỦA CÔNG CỤ POKA YOKE TRONG SẢN XUẤT

Công cụ Poka-yoke hiện được ứng dụng khá nhiều trong đời sống nhất là trong hoạt động sản xuất. Có khá nhiều ví dụ hay ứng dụng trong đời sống cũng được áp dụng Poka Yoke đôi khi bạn không nhận ra. Phương pháp Chống sai lỗi trong cuộc sống hàng ngày bao gồm các tính năng an toàn giúp người sử dụng không bị thương khi sử dụng sản phẩm cho đến các phần mềm kiểm tra chính tả phát hiện lỗi sai.

Một số ứng dụng thực tế của Poka Yoke

• Ổ cắm điện & Thẻ sim điện thoại – Thiết kế định hướng

Một ví dụ thực tế được áp dụng Poka Yoke đơn giản bạn có thể nhận thấy chính là sản phẩm Phích cắm 3 chân hay thẻ sim điện thoại. Thiết bị này được chế tạo theo kiểu chỉ có thể cắm theo một chiều đúng. Nơi hình dạng của sản phẩm được dùng để ngăn người dùng thao tác sai, từ đó tránh hỏng hóc thiết bị hoặc gây mất an toàn.

• Bánh xe có khóa – Ngăn chuyển động không kiểm soát

Nhiều loại xe lăn, giá đỡ thiết bị hay xe đẩy y tế được trang bị cơ chế khóa bánh xe. Khi khóa được kích hoạt, bánh sẽ không quay, giúp thiết bị cố định vững chắc và đảm bảo an toàn cho người sử dụng trong các thao tác lên xuống hoặc dừng lại.

• Bồn rửa có lỗ chống tràn

Sản phẩm bồn rửa trong nhà tắm hoặc nhà bếp của bạn thường được thiết kế có một lỗ xả phụ (overflow hole) ngay dưới thành chậu. Khi nước dâng cao vượt mức cho phép, lỗ này giúp nước chảy ra ngoài thay vì tràn lên mặt sàn, một thiết kế đơn giản nhưng hiệu quả, góp phần chống thất thoát nước và thiệt hại tài sản.

• Máy chạy bộ – Cơ chế dừng khẩn cấp

Những loại máy chạy bộ hiện đại thường được trang bị một kẹp an toàn, gắn vào người dùng khi tập luyện. Nếu người sử dụng bị trượt hoặc ngã, kẹp sẽ rời ra và ngay lập tức kích hoạt cơ chế dừng máy, giúp tránh thương tích. Đây là một ví dụ điển hình về Poka Yoke phòng ngừa tai nạn do thao tác ngoài ý muốn.

• Lò vi sóng, máy giặt, máy rửa bát – An toàn khi vận hành

Nhiều thiết bị gia dụng như lò vi sóng, máy giặt, máy sấy và máy rửa bát có cơ chế khóa hoạt động nếu cửa chưa đóng kín. Điều này giúp ngăn chặn thiết bị khởi động khi điều kiện không an toàn, đảm bảo người dùng không bị thương và thiết bị hoạt động đúng quy trình.

• Thang máy & thẻ đút ATM – Cảm biến an toàn

Các hệ thống như thang máy, cửa gara hoặc cửa tàu điện thường tích hợp cảm biến để phát hiện người hoặc vật cản khi cửa đang đóng. Cửa sẽ tự động dừng hoặc mở lại nếu phát hiện vật cản, đảm bảo an toàn cho người sử dụng. Ngoài ra, thang máy còn được trang bị hệ thống cảnh báo quá tải, từ chối di chuyển nếu vượt trọng lượng cho phép.

• Thanh an toàn máy cắt cỏ – Chỉ chạy khi có người điều khiển

Máy cắt cỏ tại Hoa Kỳ thường có thanh an toàn (safety bar) gắn vào tay cầm. Người sử dụng phải nhấn và giữ thanh này thì máy mới hoạt động. Nếu người điều khiển buông tay, máy sẽ dừng ngay lập tức, ngăn ngừa nguy cơ tai nạn khi người dùng mất kiểm soát.

>>> Phương pháp phân tích nguyên nhân gốc (RCA) là gì?

Poka Yoke là công cụ đơn giản nhưng hiệu quả giúp ngăn ngừa lỗi trong sản xuất bằng cách loại bỏ khả năng sai sót từ con người hoặc thiết bị. Với mục tiêu “sản phẩm đúng ngay từ đầu,” Poka Yoke giúp giảm lãng phí, tiết kiệm chi phí sửa lỗi và nâng cao chất lượng.