Tiêu Chuẩn ISO 9001:2015 – Hệ Thống Quản Lý Chất Lượng Các Yêu Cầu

Mới đây nhất thông tin về phiên bản mới ISO 9001:2026 dự kiến công bố vào tháng 9/2026 với những cập nhật quan trọng về quản trị rủi ro, văn hóa chất lượng, bền vững, và công nghệ số. Quá trình này đang bước vào giai đoạn cuối với bản DIS dự kiến vào cuối 2025, và FDIS năm 2026. Các tổ chức được khuyến khích bắt đầu chuẩn bị từ các năm 2024–2025 để đảm bảo việc chuyển đổi hệ thống quản lý chất lượng diễn ra trơn tru và hiệu quả.

Tiêu chuẩn với tên gọi đầy đủ là ISO 9001 – Hệ thống quản lý chất lượng – Các yêu cầu. ISO 9001 đưa ra các yêu cầu được sử dụng như một khuôn khổ cho một Hệ thống quản lý chất lượng. Tiêu chuẩn này cũng được sử dụng cho việc đánh giá chứng nhận phù hợp với Hệ thống quản lý chất lượng của một tổ chức.

Diendaniso.com xin đưa ra những thông tin liên quan tới tiêu chuẩn ISO 9001:2015 hiện đang ban hành và một số thông tin mới nhất về bản cập nhật ISO 2026 sẽ được ban hành mới nhất vào năm sau 2026. Mời quý doanh nghiệp cùng theo dõi chi tiết.

ISO LÀ GÌ ?

• ISO là tên viết tắc của Tổ chức tiêu chuẩn hoá quốc tế (International Organization for Standardization) được gọi tắt là ISO. Tổ chức ISO là cơ quan thiết lập tiêu chuẩn quốc tế, đưa ra các tiêu chuẩn thương mại và công nghiệp trên phạm vi toàn thế giới.
• Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế ISO được thành lập ngày 23 tháng 2 năm 1947. Là tổ chức độc lập phi chính phủ có trụ sở Ban thư ký ISO đặt tại Geneva, Thụy Sĩ. Đến năm 2024 này ISO có hơn 170 thành viên quốc gia (national standards bodies)
• Việt Nam gia nhập vào ISO năm 1977, là thành viên thứ 77 của tổ chức này.
• Nhiệm vụ chính của tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế ISO là xây dựng và ban hành các tiêu chuẩn. Các tiêu chuẩn này thông thường trở thành luật định thông qua các hiệp định hay các tiêu chuẩn quốc gia. Do đó, tiêu chuẩn do ISO ban hành có hiệu lực áp dụng trên toàn thế giới. Cho đến năm 2024 thì ước tính đã có hơn 25000 tiêu chuẩn đã được ra đời bao phủ hầu hết các lĩnh vực trong cuộc sống.

Nguồn từ: www.vi.wikipedia.org

ISO 9001 LÀ GÌ ?

ISO 9001 là một trong các tiêu chuẩn thuộc bộ ISO 9000, đây là một trong những tiêu chuẩn phổ biến nhất trên toàn thế giới.

Tính đến năm 2025 này, phiên bản mới nhất của ISO 9001 là phiên bản ISO 9001:2015. Đây là một tiêu chuẩn về Hệ thống quản lý chất lượng do tổ chức ISO phát triển và ban hành vào 24/9/2015 (phiên bản ban đầu được ban hành năm 1987).

Tiêu chuẩn này đưa ra các yêu cầu cụ thể nhằm giúp tổ chức thiết lập, áp dụng, duy trì và cải tiến hệ thống quản lý chất lượng hiệu quả, tập trung vào sự hài lòng của khách hàng và cải tiến liên tục.

Video giới thiệu ISO 9001:2015:

Các phiên bản của tiêu chuẩn ISO 9001

Gia đình ISO 9000 bao gồm:

• ISO 9000:2015: Hệ thống quản lý chất lượng – Cơ sở và từ vựng.
• ISO 9001:2015: Hệ thống quản lý chất lượng– Các yêu cầu.
• ISO 9004:2009: Hệ thống quản lý chất lượng– Hướng dẫn cải tiến hiệu quả.
• ISO 19011:2011: Hướng dẫn đánh giá hệ thống quản lý chất lượng

Bộ tiêu chuẩn ISO 9000:2015 hiện nay được các doanh nghiệp xây dựng và áp dụng ngày càng nhiều.

Nguồn tham khảo: iso.org, tcvn.gov.vn

ISO 9001:2015 – HỆ THỐNG QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG – CÁC YÊU CẦU 

Như đã đề cập bên trên thì bộ tiêu chuẩn ISO 9001: 2015 (Hệ thống quản lý chất lượng- Các yêu cầu), là phiên bản thứ 5 của tiêu chuẩn ISO 9001 trong đó phiên bản đầu tiên được ban hành vào năm 1987. Từ khi ra đời cho đến nay, ISO 9001:2015 đã trở thành chuẩn mực toàn cầu nhằm đảm bảo khả năng thỏa mãn các yêu cầu về chất lượng và nâng cao sự hài lòng của khách hàng.

So với các phiên bản 2008 trước đó thì nhìn chung ISO 9001:2015 có những điểm khác biệt rõ rệt.

Điểm khác biệt nổi bật nhất của phiên bản ISO 9001:2015 chính là việc tiếp cận tư duy dự trên rủi ro. Chính lối tư duy mới này giúp cho tổ chức của bạn có thể xác định được các nguyên nhân có thể làm các quá trình và hệ thống quả lý của tổ chức bị lệch khỏi kết quả đã được hoạch định. Từ đó tổ chức có thể đưa ra được các kiểm soát phòng ngừa các rủi ro và có cơ hộ cải tiến.

Điểm thay đổi thứ 2 chính là việc thay đổi các nguyên tắc quản lý chất lượng, bao gồm:

• hướng vào khách hàng;
• sự lãnh đạo;
• sự tham gia của mọi người;
• tiếp cận theo quá trình;
• cải tiến;
• quyết định dựa trên bằng chứng;
• quản lý mối quan hệ.

ĐẶC ĐIỂM CỦA ISO 9001:2015 

Cấu trúc cấp cao:

Bộ tiêu chuẩn ISO 9001:2015 có sử dụng cấu trúc cấp cao HLS (High Level Structure). Hiện nay cấu trúc này đang áp dụng cho tất cả các tiêu chuẩn hệ thống quản lý. Bao gồm: ISO 9001; ISO 14001; ISO 22000; ISO 45001…

Lợi thế của việc sử dụng cấu trúc cấp cao:

• 1: Có sự thống nhất giữa các thuật ngữ, định nghĩa và cấu trúc có thể sử dụng cho tất cả các tiêu chuẩn.
• 2: Tất cả các tiêu chuẩn sẽ đồng nhất và có thể dễ dàng tích hợp khi áp dụng thực hiện và chứng nhận.

Tiếp cận theo quá trình:

Tiêu chuẩn này thúc đẩy việc chấp nhận cách tiếp cận theo quá trình khi xây dựng, áp dụng và cải tiến liên tục của hệ thống quản lý chất lượng nhằm nâng cao sự thỏa mãn của khách hàng thông qua việc đáp ứng các yêu cầu của khách hàng. Các yêu cầu cụ thể được coi là thiết yếu đối với việc chấp nhận cách tiếp cận theo quá trình được nêu ở 4.4/

Việc hiểu và quản lý các quá trình có liên quan lẫn nhau trong một hệ thống sẽ đóng góp cho việc đạt được một cách hiệu lực và hiệu quả các kết quả dự kiến của tổ chức. Các tiếp cận này giúp tổ chức kiểm soát mối quan hệ và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các quá trình của hệ thống, do đó kết quả thực hiện tổng thể của tổ chức có thể được nâng cao.

Cách tiếp cận theo quá trình đòi hỏi việc xác định và quản lý một cách hệ thống các quá trình và sự tương tác giữa các quá trình để đạt được các kết quả dự kiến phù hơpj với định hướng chiến lược và chính sách chất lượng của tổ chức. Việc quản lý các quá trình và tổng thể hệ thống có thể đạt được thông qua việc sử dụng chu trình PDCA với trọng tâm chung là tư duy dựa trên rủi ro nhằm tận dụng các cơ hội và ngăn ngừa kết quả không mong muốn.

Cấu trúc của ISO 9001:2015 trong chu trình PDCA

1. PLAN (Lập kế hoạch):

• Lập kế hoạch nhằm thiết lập các mục tiêu, chính sách và quy trình cần thiết để đạt được kết quả phù hợp với định hướng chiến lược và nhu cầu khách hàng.
• Tương ứng với các điều khoản Điều khoản 4: Bối cảnh của tổ chức và Điều khoản 5: Lãnh đạo và Điều khoản 6: Hoạch định

2. DO (Thực hiện)

• Thực thi các kế hoạch đã đề ra, bao gồm các quy trình và hành động để cung cấp sản phẩm/dịch vụ đáp ứng yêu cầu.
• Tương ứng với: Điều khoản 7: Hỗ trợ và Điều khoản 8: Vận hành

3. CHECK (Kiểm tra)

• Đánh giá hiệu lực của hệ thống quản lý chất lượng và hiệu quả thực hiện các quy trình.
• Tương ứng với: Điều khoản 9: Đánh giá kết quả hoạt động

4. ACT (Hành động cải tiến)

• Thực hiện các hành động nhằm cải tiến hệ thống liên tục dựa trên kết quả đánh giá, phản hồi và các dữ liệu khác.
• Tương ứng với: Điều khoản 10: Cải tiến

ĐỐI TƯỢNG ÁP DỤNG ISO 9001:2015 

Bộ tiêu chuẩn ISO 9001:2015 là tiêu chuẩn về hệ thống do đó có thể áp dụng cho tất cả các tổ chức/doanh nghiệp (không phân biệt phạm vi, quy mô hay sản phẩm, dịch vụ. quyền sở hữu, ví dụ như: các cơ sở sản xuất, cung cấp dịch vụ, các đơn vị hành chính sự nghiệp, …).

NỘI DUNG CÁC ĐIỀU KHOẢN CỦA ISO 9001:2015

Các yêu cầu của ISO 9001:2015 được nêu trong 7 Điều khoản, từ Điều khoản 4 đến Điều khoản 10. Chi tiết như sau:

• 1. Phạm vi áp dụng.
• 2. Tài liệu viện dẫn
• 3. Thuật ngữ và định nghĩa
• 4. Bối cảnh của tổ chức
• 5. Sự lãnh đạo
• 6. Hoạch định
• 7. Hỗ trợ
• 8. Điều hành
• 9. Đánh giá kết quả hoạt động
• 10. Cải tiến.

Nội dung các điều khoản trong tiêu chuẩn ISO 9001:2015 đưa ra các yêu cầu về hệ thống quản lý chất lượng theo iso. Qua đó, Doanh nghiệp sẽ xây dựng hệ thống quản lý chất lượng của mình để đáp ứng các yêu cầu theo tiêu chuẩn ISO này.

Các Điều khoản 4 đến 10 được minh hoạ bằng mô hình Tiếp cận theo quá trình và chu trình PDCA. Như sau:

LỢI ÍCH KHI ÁP DỤNG TIÊU CHUẨN ISO 9001:2015

Sau khi tổ chức/ doanh nghiệp áp dụng tốt hệ thống quản lý chất lượng theo Tiêu chuẩn ISO 9001:2015 sẽ giúp mang lại những lợi ích to lớn cho tổ chức như:

Tăng sức mạnh quản lý:

• ISO 9001:2015 giúp tổ chức/doanh nghiệp xác định và quản lý các vấn đề chất lượng một cách toàn diện.
• Doanh Nghiệp có thể chủ động kiểm soát để đảm bảo đáp ứng các yêu cầu của pháp luật về hệ thống chất lượng.
• Giúp Doanh Nghiệp bạn nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường mục tiêu.
• Thúc đẩy và tham gia vào đội ngũ nhân viên với các quy trình nội bộ hiệu lực hơn

Đáp ứng yêu cầu khách hàng:

• Do tuân thủ các yêu cầu của khách hàng nên có tiềm năng mở rộng cơ hội kinh doanh
• Tạo dựng uy tín trên thị trường nên có cơ hội có được nhiều khách hàng hơn
• Nhờ hệ thống ISO 9001:2015 sẽ giúp Quản lý chất lượng tốt hơn giúp bạn đáp ứng những nhu cầu của khách hàng
• Tăng cơ hội trúng thầu, khả năng cạnh tranh khi khách hàng ưu tiên lựa chọn nhà cung cấp đạt chuẩn ISO 9001:2015.
• Nâng cao uy tín, thương hiệu trong thị trường trong nước và quốc tế.

Gia tăng lợi nhuận:

• Nhờ hệ thống quản lý hệ thống chất lượng tốt hơn giúp cho hiệu suất công việc được tăng cao sẽ giúp tiết kiệm thời gian và tiền bạc.
• Giam sai lỗi, phế phẩm và hỏng hóc. Mối liên kết chặt chẽ giữa các bộ phận cán bộ nhân viên, giúp doanh nghiệp đảm bảo việc vận hành, ổn định đi vào sản xuất kinh doanh hiệu quả ngay từ đầu.
• Cải tiến kết quả hoạt động và cải tiến quá trình sẽ cắt giảm các lỗi và tăng lợi nhuận

> TÀI LIỆU TIÊU CHUẨN ISO 9001:2015 – HỆ THỐNG QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG CÁC YÊU CẦU 

THÔNG TIN PHIÊN BẢN MỚI ISO 9001:2026

Theo thông tin từ nhiều tổ chức chứng nhận (CBs) thì bộ tiêu chuẩn ISO 9001:2015 sẽ hết hiệu lực và nhường chỗ cho bộ tiêu chuẩn mới ISO 9001:2026 sắp ra mắt vào tháng 9 năm 2026. Timeline dự kiến từ các tổ chức chuyên môn (ví dụ: SGS) như sau:

• CD2 (Committee Draft 2) đã hoàn tất, công khai xin góp ý tới tháng 3/2025.
• DIS (Draft International Standard) dự kiến công bố cuối năm 2025.
• FDIS (Final Draft) dự kiến giữa năm 2026.
• Bản chính thức ISO 9001:2026 phát hành vào tháng 9/2026

Theo đó thì các tổ chức áp dụng sẽ có thời gian chuyển đổi ~3 năm, tính đến tháng 9/2029 .

Các nội dung và xu hướng chính của phiên bản 2026

Với sự kì vọng lớn sau khi bộ tiêu chuẩn ISO 9001:2026 ra đời có thể thay đổi tốt hơn hoạt động kiểm soát chất lượng và xây dựng hệ thống QMS cho doanh nghiệp tốt hơn. Những nội dung chính được cho là sẽ thay đổi bao gồm:

• Gia tăng chú trọng về rủi ro & cơ hội

ISO 9001:2026 có mở rộng tư duy “risk-based thinking” thành hai thành tố riêng biệt: Risk và Opportunity dễ sử dụng hơn

Làm rõ mối liên hệ với preventive action (hành động phòng ngừa) hơn so với phiên bản 2015 trước đó.

• Yêu cầu mạnh mẽ hơn về lãnh đạo & văn hóa chất lượng

Bộ tiêu chuẩn bản 2026 này có nhấn mạnh vai trò của lãnh đạo trong việc xây dựng văn hóa chất lượng và đạo đức doanh nghiệp .

• Hướng tới bền vững & biến đổi khí hậu

Tiếp tục và củng cố yêu cầu đã khởi đầu ở bản Amendment 2024 liên quan đến climate change (các điểm 4.1 và 4.2) .

Mở rộng định hướng cho sustainability và trách nhiệm xã hội hơn so với phiên bản 2015 trước đó.

• Tích hợp công nghệ & chuyển đổi số

Bộ tiêu chuẩn mới này có những bổ sung yêu cầu xác minh tính phù hợp của phần mềm sử dụng trong đo lường và giám sát (Điều khoản  7.1.5)

Mở rộng mô tả trong Annex A về vai trò của AI, IoT, Big Data và các công cụ quản lý hiện đại

• Gia tăng linh hoạt, rõ ràng & dễ áp dụng

Phiên bản mới ISO 9001:2026 này giảm bớt ràng buộc về tài liệu để phù hợp hơn với SME .

Sửa đổi cấu trúc từ HLS sang Harmonized Structure (HS) mới (tương tự ISO 27001:2022) để dễ tích hợp với các hệ thống quản lý khác

Làm rõ những điểm thiếu rõ ràng trong 2015 như “rủi ro/cơ hội”, “thông tin được ghi nhận”

• Tăng cường tương tác với các bên liên quan

Phân tích và xem xét yêu cầu của các bên liên quan (employees, suppliers, community…) trở thành yếu tố trọng tâm hơn trong xây dựng QMS

Lời khuyên dành cho tổ chức

• Chuẩn bị sớm với gap‑analysis và cập nhật QMS về các yếu tố: ethics, sustainability, digital readiness, climate impact.
• Đào tạo lãnh đạo & nhân sự về những thay đổi, đặc biệt mục tiêu văn hóa, quy định công nghệ, đánh giá rủi ro mới .
• Phối hợp với tổ chức chứng nhận (CBs…) để tiếp cận early-draft briefings, transition training dần dần

CÁC BƯỚC TRIỂN KHAI ISO 9001:2015 TRONG DOANH NGHIỆP

Để áp dụng thành công hệ thống quản lý chất lượng theo ISO 9001:2026 mới nhất này thì tổ chức, doanh nghiệp của bạn cần thực hiện theo lộ trình như sau:

1. Nghiên cứu tiêu chuẩn và đánh giá hiện trạng

Tổ chức, doanh nghiệp của bạn cần phải hiểu rõ được các yêu cầu của bộ tiêu chuẩn ISO 9001 mới nhất, đồng thời tiến hành đánh giá hiện trạng hệ thống quản lý hiện có để xác định khoảng cách (analytis gap) cần cải thiện.

2. Xác định bối cảnh tổ chức và các bên liên quan

Tổ chức, doanh nghiệp của bạn cần phải làm rõ được các yếu tố nội bộ, bên ngoài một cách cụ thể có thể ảnh hưởng đến hệ thống quản lý chất lượng QMS đang có, đồng thời doanh nghiệp cần phải xác định các bên liên quan chính và yêu cầu của họ.

3. Thành lập ban ISO và phân công trách nhiệm

Tổ chức, doanh nghiệp của bạn cần phải lựa chọn nhóm triển khai (ban ISO) với đại diện từ các phòng ban, phân công rõ vai trò, nhiệm vụ và thiết lập kế hoạch thực hiện chi tiết.

4. Xây dựng hệ thống tài liệu chất lượng

Bao gồm chính sách chất lượng, mục tiêu chất lượng, sổ tay chất lượng, các quy trình, hướng dẫn công việc và biểu mẫu theo đúng yêu cầu của tiêu chuẩn.

5. Đào tạo và nâng cao nhận thức

Định kì tổ chức đào tạo cho toàn bộ nhân sự các cấp nhằm hiểu rõ nội dung tiêu chuẩn, quy trình nội bộ và ý nghĩa của việc áp dụng hệ thống quản lý chất lượng.

6. Thực hiện vận hành hệ thống

Áp dụng các quy trình đã xây dựng vào hoạt động thực tế của doanh nghiệp, đồng thời thu thập bằng chứng về việc thực hiện.

7. Tiến hành đánh giá nội bộ

Định kì tổ chức cần kiểm tra mức độ tuân thủ và hiệu lực của hệ thống bằng hình thức đánh giá nội bộ, phát hiện các điểm không phù hợp để có biện pháp khắc phục.

8. Hành động cải tiến và chuẩn bị đánh giá chứng nhận

Khắc phục, cải tiến các điểm chưa phù hợp. Sau đó, doanh nghiệp có thể mời tổ chức chứng nhận độc lập đến đánh giá cấp chứng chỉ ISO 9001:2015.

Biên tập bởi: Diendaniso.com – Nền tảng chia sẻ kiến thức hệ thống quản lý chất lượng.

Mọi thông tin trong bài viết mang tính tham khảo. Độc giả nên liên hệ chuyên gia tư vấn để áp dụng phù hợp theo từng loại hình doanh nghiệp.

Nguồn tham khảo: iso.org, tcvn.gov.vn, wikipedia.org