Biểu đồ mạng nhện (Spider web diagram) là gì ? Ứng dụng của chúng trong quản lý

Với nhiều nhà khoa học, nghiên cứu khi phân tích và đánh giá hiệu quả thực hiện của một chương trình bất kì họ thường sử dụng ứng dụng biểu đồ mạng nhện (Spider web diagram) hay biểu đồ rada. Cùng diendaniso.com đi tìm hiểu về công cụ khá phổ biện hiện nay.

BIỂU ĐỒ MẠNG NHỆN LÀ GÌ ?

Biểu đồ mạng nhện (Spider web diagram) còn được biết đến là biểu đồ rada. Đây là một dạng đồ thị được sử dụng khi bạn muốn hiển thị dữ liệu trên một số kích thước duy nhất. `

Cấu tạo của biểu đồ thường có nhiều trục khác nhau tỏa ra các hướng và trung một điểm. Mỗi trục của biểu đồ mạng nhện biểu hiện một tiêu chí khác nhau. Dữ liệu được biểu diễn bằng các điểm trên từng trục, kết nối với nhau tạo thành một đa giác kín. Có thể hiển thị nhiều đối tượng (ví dụ: nhiều sản phẩm, người, hoặc năm khác nhau) trên cùng một biểu đồ để so sánh.

Thông thường chuyên gia sẽ dùng các loại biểu đồ trong quá trình đối sánh (benchmarking) nhằm trình bày:

• Hiệu quả của các hoạt động hiện tại.
• Mục đích hay mục tiêu trước mắt
• Những gì có thể là chuẩn mực của ngành
• Những gì xem là chuẩn mực quốc tế.

ỨNG DỤNG CỦA BIỂU ĐỒ MẠNG NHỆN

Biểu đồ mạng nhện có thể được tìm thấy trong khá nhiều ngành khác nhau. Thông thường chúng tôi thấy thì biểu đồ này được xuất hiện trong ngành khoa học thực phẩm (so sánh các sản phẩm trên nhiều khía cạnh khác nhau về hương vị, kết cấu, v.v.) và trong phân tích thể thao (so sánh các vận động viên trên nhiều khía cạnh của hiệu suất).

1. Đánh giá năng lực cá nhân hoặc đội nhóm

Ứng dụng trong nhân sự, giáo dục, phát triển kỹ năng. Bạn sẽ Dễ dàng nhìn ra điểm mạnh, điểm yếu và từ đó xây dựng kế hoạch cải thiện.

Ví dụ: Đánh giá nhân viên hoặc học sinh qua các tiêu chí như: giao tiếp, tư duy phản biện, làm việc nhóm, sáng tạo, kỹ năng lãnh đạo, kỹ thuật,…

2. So sánh hiệu suất hoặc chất lượng giữa các sản phẩm/dịch vụ

Ứng dụng trong marketing, quản lý sản phẩm, phát triển sản phẩm. Khách hàng hoặc đội ngũ ra quyết định có thể nhanh chóng thấy sản phẩm nào nổi bật ở điểm nào.

Ví dụ: So sánh 3 mẫu điện thoại dựa trên tiêu chí: hiệu năng, camera, pin, giá cả, độ bền, tính năng.

3. Đánh giá KPI hoặc hiệu suất của phòng ban/công ty

Ứng dụng trong quản lý doanh nghiệp. Quản lý có cái nhìn tổng quan về toàn tổ chức, biết nên tập trung cải thiện ở đâu.

Ví dụ: So sánh giữa các phòng ban về tiêu chí: hiệu suất làm việc, chi phí, mức độ sáng tạo, mức độ hài lòng của khách hàng, năng suất.

5. Ứng dụng trong khoa học, nghiên cứu và môi trường

Ví dụ: Đánh giá độ bền vững của một khu vực theo các tiêu chí như: độ che phủ rừng, nguồn nước, chất lượng đất, đa dạng sinh học, mức độ ô nhiễm,…

LỢI ÍCH CỦA BIỂU ĐỒ MẠNG NHỆN

Với nhiều ngành khác nhau việc sử dụng biểu đồ mạng nhện có vẻ khá xa lạ tuy nhiên nhiều ngành khác thì biểu đồ mạng nhện trở thành công cụ đắc lực cho các nhà phân tích giúp đưa ra được kết quả chính xác cho vấn đề của mình. Có thể chia sẻ ra một số lợi ích khi sử dụng biểu đồ mạng nhện.

• Nhờ có biểu đồ mạng nhện sẽ giúp so sánh được các giá trị đạt được so với mức trung bình của ngành từ đó phân tích được điểm mạnh và yếu của doanh nghiệp của mình.
• Biểu đồ mạng nhện giúp nhóm cải tiến nắm được tiến độ thực hiện hiện nay của mình và nên đặt được sự ưu tiên tại điểm nào để tiếp tục triển khai thực hiện tốt hơn.
• Biểu đồ có ích khi nhóm cải tiến muốn hiểu rõ cách thức dành quyền ưu tiên để cải tiến hiệu quả thực hiện tại các khu vực/ lĩnh vực ảnh hưởng tới dự án. Biểu đồ dạng này có thể nằm trong bản báo cáo tiến độ của một dự án nào đó mà bạn đã áp dụng.
• Nhờ có biểu đồ mạng nhện sẽ giúp ích rất lớn cho nhóm làm việc qua quá trình tự đánh giá. Chúng cũng giúp cho trưởng nhóm cảm thấy được nhóm đã đạt được sự tiến bộ như thế nào. Với những gì mà biểu đồ thể hiện sẽ giúp lãnh đạo cấp cao và mọi người biết về tiến độ thực hiện của nhóm.

ƯU VÀ NHƯỢC ĐIỂM CỦA BIỂU ĐỒ MẠNG NHỆN

Biểu đồ mạng nhện được ưng dụng trong nhiều nghiên cứu khi phân tích và đánh giá hiệu quả thực hiện của một chương trình cụ thể. Mô hình này có những ưu và nhược điểm như sau:

Ưu điểm:

• Dễ dàng so sánh nhiều yếu tố cùng lúc.
• Trực quan hóa mức độ mạnh – yếu của một đối tượng theo từng tiêu chí.
• Thích hợp cho việc đánh giá năng lực, phân tích SWOT, so sánh sản phẩm, KPI,…

Nhược điểm:

• Có thể gây khó hiểu nếu có quá nhiều trục hoặc quá nhiều đối tượng hiển thị.
• Không thích hợp để biểu diễn dữ liệu có biến động quá lớn.

CÁCH XÂY DỰNG BIỂU ĐỒ MẠNG NHỆN

Để xây dựng tốt được biểu đồ mạng nhện thì bạn có thể trải qua trong một số bước khác nhau. Chúng tôi xin chia sẻ 6 bước đơn giản giúp bạn xay dựng biểu đồ mạng nhện một cách hiệu quả.

Bước 1: Bước đầu tiến bạn cần làm đó chính là xác định các tiêu chí cần phân tích. Thông thường các tiêu chí thể hiện có thể được từ 5 cho đến 10 loại tiêu chí khác nhau. Trong bước này nhiều người sử dụng phương pháp động não (Brainstorming) hoặc kết hợp với biểu đồ tương đồng (Affinity Diagram) để xác định tiêu chí thích hợp.

Bước 2: Bạn tiến hành vẽ một vòng tròn và những nan hoa. Tâm của vòng tròn cũng sẽ là tâm của nan hoa đó với mỗi nan hoa sẽ biểu thị một tiêu chí riêng biệt. Tâm vòng tròn được đánh số 0 biểu thị cho việc thực hiện hiệu quả bằng 0. Đầu của mỗi nan hoa mà bạn vẽ sẽ được đánh số lớn nhất biểu thị hiệu quả thực hiện cao nhất.

Bước 3: Trong bước này bạn tiến hành xếp loại tất cả tiêu chí hiệu quả thực hiện. Nếu là đánh giá chủ quan thì có thể do mỗi thành viên của nhóm hoặc có thể do nhóm hoàn thành với sự nhất trí của mọi người.

Bước 4: Có thể nói tiêu chí bạn đưa ra cho thấy được tính chất khách quan được ghi lại trên biểu đồ.

Bước 5: Kết nối dữ liệu và tô màu làm rõ vùng bên trong các điểm nối. Có thể sử dụng các màu sắc khác nhau khi thể hiện dữ liệu lấy từ cá nhân, hoặc chỉ dùng một màu nhưng với chấm lớn hơn.

Bước 6: Thảo luận kết quả để đảm bảo chắc chắn rằng biểu đồ của bạn được trình bày rõ ràng và nhất quán.

VỊ TRÍ CỦA SƠ ĐỒ MẠNG NHỆN TRONG HỆ THỐNG CẢI TIẾN

Biểu đồ mạng nhện thường được sử dụng trong các bước sau của chu trình cải tiến liên tục (PDCA) hoặc các hệ thống như Kaizen, TQM, 5S, Lean, Six Sigma...:

a. Giai đoạn Đánh giá hiện trạng (Check/Assess trong PDCA)

• Giúp đánh giá toàn diện tình trạng hiện tại của quy trình, phòng ban, nhân sự, sản phẩm… dựa trên nhiều tiêu chí cùng lúc.
• Ví dụ: Đánh giá hiệu suất các bộ phận dựa trên 5-7 tiêu chí (chất lượng, chi phí, thời gian, năng suất, an toàn…).

b. Giai đoạn Xác định vấn đề ưu tiên (Plan)

• Nhờ hình dạng “mạng nhện”, ta nhìn thấy ngay khu vực yếu kém hoặc mất cân bằng giữa các yếu tố.
• Từ đó giúp ưu tiên chọn điểm cải tiến, tránh dàn trải nguồn lực.

c. Giai đoạn Đo lường kết quả sau cải tiến (Check/Act)

• So sánh biểu đồ trước và sau khi cải tiến, ta dễ dàng thấy được mức độ thay đổi theo từng tiêu chí.
• Có thể tạo biểu đồ theo thời gian (hàng tháng/quý/năm) để theo dõi xu hướng cải tiến.

Lời kết

Có thể nói biểu đồ mạng nhện mang đến hiệu quả đáng kinh ngạc cho người thực hiện chúng. Bởi chúng được mã hóa một cách trực quan với nhiều thông tin khác nhau trong một khu vực nhỏ. Tuy nhiên, bạn cần nhớ rằng với nhiều người mới xem có thể chư hình dung ra được điều bạn muốn nói thông qua biểu đồ này. Nên có sự giải thích cặn kẽ về biểu đồ và những ý tưởng bạn muốn nói đến.