Định mức nguyên vật liệu (BOM) là gì? lợi ích của BOM trong sản xuất

Trong hoạt động sản xuất, việc kiểm soát được nguồn nguyên vật liệu là vấn đề quan trọng giúp quá trình sản xuất được duy trì và hiệu quả. Khái niệm định mức nguyên vật liệu BOM ra đời giúp việc sử dụng nguyên vật liệu, bảo trì, lập kế hoạch mua hàng hiệu quả hơn. Bài viết này diendaniso.com sẽ chia sẻ cho bạn hết về BOM và các loại BOM phổ biến hiện có trong quản lý sản xuất.

ĐỊNH MỨC NGUYÊN VẬT LIỆU BOM LÀ GÌ ?

Khái niệm BOM hay định mức nguyên vật liệu được xuất phát từ cụm từ tiếng anh Bill Of Materials. Đây là định lượng của mỗi một thành phần cần thiết để giúp sản xuất ra một sản phẩm hoàn chỉnh. Nói cách khác thì đây là một danh sách bao gồm các nguyên liệu thô, thành phần và linh kiện cần thiết để xây dựng, sản xuất và sửa chữa một sản phẩm hay dịch vụ

Một sản phẩm có thể được tạo ra từ nhiều BOM tuy nhiên mỗi BOM sẽ chỉ được liên kết với một sản phẩm. Với tính năng này sẽ giúp bạn tối ưu hơn nữa được quy trình sản xuất đồng thời giúp thiết kiệm hơn nữa thời gian của bạn.

Có thể thấy, BOM đóng vai trò quan trong để tổ chức cấp phát nguyên vật liệu một cách hợp lí, kịp thời cho các bộ phận quản lý sản xuất.

BOM bao gồm:

• Tên vật tư
• Mã vật tư
• Số lượng
• Đơn vị tính
• Cấp độ lắp ráp (nếu sản phẩm có nhiều tầng cấu kiện)

Nói một cách đơn giản thì BOM là “công thức sản xuất” của sản phẩm – tương tự như công thức nấu ăn.

CẤU TRÚC CỦA MÔT BOM

Trong một BOM sẽ bao gồm nhiều cấu thành để đảm bảo nhiệm vụ quản lý sản xuất được diễn ra một cách hợp lý nhất. Thông thường chúng sẽ bao gồm có những thành phần như sau:

• Số bộ phận – Doanh nghiệp cần liệt kê rõ ra các bộ phận tham gia. Với mỗi bộ phận trong thành phẩm sẽ đều có đóng một vai trò quan trọng trong việc sản xuất.
• Tên bộ phận – Một BOM cần được đặt tên theo bộ phận đảm nhiệm sao cho dễ để giúp nhân viên phân xưởng nắm bắt được tốt hơn công việc vận hành của họ. Thường đặt tên bộ phận theo chức năng, nhiệm vụ họ đảm nhiệm.
• Mô tả – Việc mô tả giúp xác định và phân biệt một bộ phận với các mục tương tự.
• Số lượng – Số lượng mặt hàng được sử dụng để sản xuất một đơn vị thành phẩm.
• Đơn vị đo lường – Doanh nghiệp của bạn cần phải thống nhất được một đơn vị trong toàn bộ quy trình sản xuất và nên theo chuẩn quốc tế.
• Ghi chú của BOM – Ghi chú của BOM cung cấp thông tin liên quan khác liên quan đến sản phẩm.
• Giai đoạn – Nhiều sản phẩm có vòng đời dài. Bằng cách phân loại các bộ phận theo vị trí của chúng trong vòng đời, việc quản lý sẽ được thực hiện dễ dàng hơn. Một số ví dụ bao gồm “Đang sản xuất”, “Đang thiết kế” hoặc “Chưa phát hành”. Điều này giúp theo dõi các thay đổi xảy ra trong vòng đời của sản phẩm.

CÁC LOẠI BOM PHỔ BIẾN HIỆN NAY

• mBOM – Manufacturing Bill Of Materials

Đây là loại BOM phổ biến nhất cho một công ty sản xuất. Trong quản lý sản xuất thì các loại BOM (mBOM) thể hiện tất cả các bộ phậm và lắp ráp cần thiết nhằm xây dựng một sản phẩm hoàn chỉnh. Mbom sẽ tập trung xây dựng mối quan hệ chi tiết về các thành phần và cách chúng liên quan với nhau. Các bộ phận này có yêu cầu xử lý trước khi lắp ráp cũng cần phải được đưa vào mBOM. Nguồn dữ liệu được tổng hợp từ các hệ thống kinh doanh tích hợp trong doanh nghiệp bao gồm lập kế hoạch nguồn lực doanh nghiệp phần mềm ERP, lập kế hoạch tài nguyên vật liệu (MRP) và hệ thống thực thi sản xuất (MES).

•  eBOM – Engineering Bill of Materials

eBOM hay còn được gọi là BOM kỹ thuật thường được phát triển trong giai đoạn thiết kế sản phẩm cũng như dựa trên các công cụ như: Thiết kế hỗ trợ máy tính (CAD) hay EDA. Một sản phẩm chính sẽ có thể tạo nên từ nhiều Ebom vì chúng mang mối quan hệ lắp ráp thiết kế của một nhóm kỹ thuật.

• pBOM – Production BOM

Loại BOM thứ 3 đây chính là BOM sản phẩm. Chúng đóng một vai trò quan trọng của một đơn đặt hàng sản xuất. Một định mức nguyên vật liệu sản phẩm có liệt kê các thành phần lắp ráp cấu thành nên một sản phẩm hoàn chỉnh cũng như giá cả, mô tả và số lượng các đơn vị đo lường có liên quan.

• Single-Level BOM

Single-Level BOM là loại tài liệu được liệt eke theo thứ tự các bộ phận sử dụng trong quá trình sản xuất ra một sản phẩm. Cấu trúc của tài liệu này chỉ cho phép một cấp độ con trong các thành phần, lắp ráp và vật liệu. Nhược điểm của loại BOM này đó là không sử dụng được trong các sản phẩm quá phức tạp.

• Multi-Level BOM

Đây là loại cao cấp hơn loại BOM đơn cấp bên trên. BOM đa cấp này khá hợp lý khi sử dụng trong các dự án phức tạp do gồm nhiều thành phần lắp ráp và được chia thành các cấp độ khác nhau.

VỊ TRÍ CỦA BOM TRONG MÔ HÌNH CẢI TIẾN

BOM không chỉ là một tài liệu kỹ thuật – mà còn là nền tảng cho nhiều hoạt động cải tiến, từ lập kế hoạch, kiểm soát nguyên vật liệu, đến cải tiến chất lượng và Lean Manufacturing.

1. Trong chuỗi giá trị sản xuất (Value Stream)

BOM xuất hiện ngay từ đầu, đóng vai trò cung cấp dữ liệu đầu vào cho toàn bộ chuỗi sản xuất:

[Thiết kế sản phẩm] → [BOM] → [Mua hàng/Chuẩn bị NVL] → [Sản xuất] → [Kiểm tra] → [Giao hàng]

2. Trong hệ thống cải tiến Lean – Six Sigma

3. BOM là “trục xương sống” dữ liệu trong toàn bộ hệ thống sản xuất

Vị trí BOM trong hệ thống cải tiến sản xuất 

Tóm lại:

• BOM là cầu nối giữa thiết kế sản phẩm và sản xuất thực tế
• Là cơ sở dữ liệu nền tảng để cải tiến nguyên vật liệu, kiểm soát chất lượng và lập kế hoạch sản xuất chính xác
• Xuất hiện xuyên suốt trong toàn bộ hệ thống cải tiến – từ Lean, Six Sigma đến ERP, TPM

LỢI ÍCH CỦA BOM – BILL OF MATERIALS

Việc định mức nguyên vật liệu BOM hiệu quả sẽ giúp cho doanh nghiệp và người quản lý kiểm soát được tốt nguồn nguyên vật liệu và có kế hoạch ứng phó kịp thời trước sự thay đổi của môi trường kinh doanh luôn biến động. Một số lợi ích cụ thể được chia sẻ như sau:

a. Quản lý nguyên vật liệu chính xác

• Tránh thiếu nguyên vật liệu khi sản xuất.
• Giảm tồn kho dư thừa.
• Hỗ trợ tính toán nhu cầu mua hàng (MRP – Material Requirements Planning).

b. Hỗ trợ lập kế hoạch sản xuất

• Cho phép dự đoán chính xác số lượng vật tư cần dùng theo đơn hàng.
• Tính toán chi phí sản phẩm dễ dàng.

c. Dễ kiểm soát chất lượng

• Xác định rõ cấu trúc sản phẩm → dễ phát hiện lỗi linh kiện.
• Truy xuất nguồn gốc linh kiện nếu có lỗi phát sinh.

d. Tiết kiệm thời gian và chi phí

• Giảm sai sót trong sản xuất nhờ hướng dẫn rõ ràng.
• Giảm chi phí do lãng phí nguyên vật liệu hoặc sản phẩm lỗi.

e. Hỗ trợ kỹ thuật và R&D

• Khi có cải tiến sản phẩm, BOM là nơi điều chỉnh thông số cấu thành dễ nhất.
• Dễ dàng tạo phiên bản sản phẩm khác nhau (variant BOM).

Kết Luận:

Có thể nói việc áp dụng định mức nguyên vật liệu BOM – Bill Of Materials trong nhà máy sẽ giúp doanh nghiệp đạt được nhiều lợi ích to lớn trong việc lên kế hoạch sản xuất và quản lý hiệu quả dòng tiền. Đọc thêm nhiều bài viết để có được những kiến thức bổ ích cho doanh nghiệp của bạn.